मोड्युल ०१ — क्लाउड कम्प्युटिङ: के, किन र कसरी

परीक्षामा: Domain 1 — Cloud Concepts (24%) · Domain 3.1 (deployment models)

यो मोड्युल पछि तपाईं…

क्लाउड कम्प्युटिङलाई एक वाक्यमा बुझाउन सक्नुहुन्छ
IaaS, PaaS र SaaS छुट्याउन सक्नुहुन्छ
Public, Private र Hybrid cloud मा फरक भन्न सक्नुहुन्छ
AWS Cloud का मुख्य फाइदाहरू (elasticity, agility, high availability…) परीक्षाको भाषामा बुझ्नुहुन्छ

१. पहिले एउटा कथा: बिजुली र जेनेरेटर

सोच्नुहोस्, सय वर्षअघि हरेक कारखानाले आफ्नै जेनेरेटर किन्थ्यो, आफ्नै मिस्त्री राख्थ्यो, डिजेल भण्डारण गर्थ्यो। अहिले? हामी NEA को लाइन जोड्छौं, जति बाल्यो त्यति बिल तिर्छौं।

क्लाउड कम्प्युटिङ ठ्याक्कै यही हो — तर कम्प्युटरको लागि।

पहिले कम्पनीहरूले आफ्नै server किन्थे, server room बनाउँथे, AC, UPS, generator, network, security guard — सबै आफैं। अब AWS जस्ता provider बाट इन्टरनेट मार्फत server, storage, database आदि चाहिएको बेला लिने, प्रयोग जति भयो त्यति मात्र तिर्ने।

परिभाषा (परीक्षाको भाषामा): Cloud computing भनेको इन्टरनेटमार्फत IT स्रोतहरू (compute, storage, database, networking, software) on-demand रूपमा उपलब्ध गराउनु र pay-as-you-go मूल्यमा तिर्नु हो।

२. On-premises बनाम Cloud

कुरा	On-premises (आफ्नै data center)	Cloud (AWS)
सुरुको खर्च	धेरै (server, भवन, AC) — CapEx	लगभग शून्य — OpEx
नयाँ server पाउन	हप्ता वा महिना	मिनेट
क्षमताको अनुमान	पहिले नै अनुमान गर्नुपर्छ (धेरै वा थोरै हुन सक्छ)	चाहिएअनुसार बढाउने/घटाउने
मर्मत	आफ्नै टोली	AWS ले hardware हेर्छ
विश्वभर पुग्न	नयाँ देशमा data center बनाउनुपर्छ	केही click मा अर्को Region

CapEx (Capital Expenditure) = सुरुमै ठूलो लगानी (जस्तै घर किन्नु)। OpEx (Operational Expenditure) = प्रयोगअनुसार नियमित खर्च (जस्तै भाडा तिर्नु)। क्लाउडले CapEx लाई OpEx मा बदलिदिन्छ — यो परीक्षामा बारम्बार आउने कुरा हो।

३. क्लाउडका ५ आधारभूत गुण (NIST परिभाषा)

On-demand self-service — कसैलाई फोन नगरी आफैं console बाट server बनाउन सकिन्छ।
Broad network access — इन्टरनेटबाट जुनसुकै device मा पहुँच।
Resource pooling — धेरै ग्राहकले एउटै ठूलो hardware साझा गर्छन् (multi-tenancy), तर एकअर्काको data देख्दैनन्।
Rapid elasticity — माग बढ्दा तुरुन्त बढाउने, घट्दा घटाउने।
Measured service — जति प्रयोग, त्यति मापन र बिल।

४. सेवाका प्रकार: IaaS, PaaS, SaaS

यसलाई मःम को उदाहरणले बुझौं:

On-premises = घरमै पीठो मुछेर, मासु किनेर, भाँडा-चुलो सबै आफ्नै — सबै काम तपाईंको।
IaaS = पसलबाट तयारी भान्सा भाडामा लिनुभयो; चुलो, ग्यास, भाँडा त्यहीँ छ, पकाउने काम तपाईंको।
PaaS = मःम पसलमा अर्डर; पकाउने पसलले, तपाईं कुन flavour, कति प्लेट मात्र भन्नुहुन्छ।
SaaS = Foodmandu बाट तयारी मःम घरमै; खानु मात्र तपाईंको काम।

मोडेल	तपाईं व्यवस्थापन गर्ने	provider ले गर्ने	AWS उदाहरण
IaaS (Infrastructure as a Service)	OS, runtime, app, data	hardware, network, virtualization	Amazon EC2, EBS, VPC
PaaS (Platform as a Service)	app र data मात्र	OS, runtime, patching पनि	AWS Elastic Beanstalk, Amazon RDS
SaaS (Software as a Service)	प्रयोग र आफ्नो data मात्र	सबै कुरा	Amazon WorkSpaces, Gmail, Zoom जस्ता

परीक्षा टिप: प्रश्नमा "OS मा पूरा नियन्त्रण चाहियो" भनेमा → IaaS (EC2)। "कोड upload गर्ने, बाँकी AWS ले" → PaaS (Elastic Beanstalk)।

५. Deployment models — क्लाउड कहाँ छ?

मोडेल	अर्थ	उदाहरण
Cloud (Public cloud)	सबै workload provider को cloud मा	एउटा startup को पूरा app AWS मा
On-premises (Private cloud)	आफ्नै data center मा virtualization, cloud जस्तै तरिकाले	बैंकको आफ्नै data center
Hybrid	केही on-premises, केही cloud, दुवै जोडिएका	पुरानो core system data center मा, नयाँ mobile app AWS मा

AWS ले hybrid लाई सजिलो बनाउने सेवाहरू पनि दिन्छ: AWS Outposts (AWS को hardware तपाईंको data center मा), AWS Direct Connect, AWS Storage Gateway — यिनीहरू पछिका मोड्युलमा आउँछन्।

६. AWS Cloud का ६ ठूला फाइदा (AWS को आधिकारिक सूची)

Trade fixed expense for variable expense — सुरुमै ठूलो लगानी होइन, प्रयोगअनुसार तिर्ने।
Benefit from massive economies of scale — AWS ले लाखौं ग्राहकका लागि ठूलो मात्रामा hardware किन्छ, त्यसैले प्रति एकाइ लागत कम हुन्छ र मूल्य घटाउँदै लैजान्छ।
Stop guessing capacity — "कति server चाहिन्छ?" भन्ने अनुमान गर्नुपर्दैन; चाहिँदा बढाउने।
Increase speed and agility — नयाँ स्रोत मिनेटमै; प्रयोग (experiment) सस्तो र छिटो।
Stop spending money running and maintaining data centers — server मर्मतभन्दा आफ्नो business मा ध्यान।
Go global in minutes — विश्वका धेरै Region मा केही मिनेटमै app पुर्‍याउने।

७. परीक्षामा बारम्बार आउने शब्दहरू

शब्द	सरल अर्थ	उदाहरण
Scalability	धेरै load सम्हाल्न सक्ने क्षमता (system ठूलो बनाउन सकिने)	सानो server लाई ठूलो बनाउने (vertical) वा धेरै server थप्ने (horizontal)
Elasticity	माग अनुसार आफैं बढ्ने र घट्ने	दशैंको sale मा server थपिने, sale सकिएपछि घट्ने
Agility	छिटो प्रयोग गर्न, छिटो बजारमा जान सक्ने क्षमता	नयाँ feature एक दिनमै test
High availability	एउटा भाग बिग्रिए पनि सेवा चलिरहने	दुईवटा Availability Zone मा app
Fault tolerance	गल्ती हुँदा पनि कुनै अवरोधबिना चल्ने (HA भन्दा कडा)	एउटा engine बिग्रिए पनि उडिरहने जहाज
Durability	data हराउँदैन भन्ने ग्यारेन्टी	S3 को 99.999999999% (11 nines)

Vertical scaling (scale up): एउटै machine लाई ठूलो बनाउने (2 GB RAM → 16 GB)। सीमा हुन्छ। Horizontal scaling (scale out): धेरै machine थप्ने। क्लाउडको असली शक्ति यही हो।

सावधान: Scalability र Elasticity उस्तै सुनिन्छन्। Elasticity मा "automatic र घट्ने पनि" भन्ने भाव हुन्छ। प्रश्नमा "माग घट्दा खर्च पनि घटोस्" आयो भने उत्तर Elasticity।

८. क्लाउडका चुनौती (जुन AWS ले समाधान गर्छ)

गलत क्षमता अनुमान — धेरै किने पैसा खेर, थोरै किने site बन्द। → Auto Scaling
ढिलो procurement — server आउन ८ हप्ता। → मिनेटमै EC2
Disaster — भूकम्पले data center ध्वस्त। → धेरै Availability Zone र Region
Security को बोझ — physical security AWS ले, तपाईंले आफ्नो data र access मा ध्यान (Shared Responsibility — मोड्युल ०४)

✅ सम्झिने ५ कुरा

Cloud = on-demand + pay-as-you-go।
CapEx → OpEx।
IaaS (EC2) → PaaS (Beanstalk) → SaaS: माथि जाँदा तपाईंको जिम्मेवारी घट्छ।
Deployment models: Cloud, On-premises (private), Hybrid।
Elasticity = आफैं बढ्ने-घट्ने; High availability = बिग्रिँदा पनि चल्ने।